Historia

Tragedia Zamojszczyzny. Rocznica rozpoczęcia akcji „Werwolf”

71 lat temu, w nocy z 23 na 24 czerwca 1943 r., Niemcy rozpoczęli się kolejny etap wysiedleń polskiej ludności zamieszkującej Zamojszczyznę. Podczas operacji, której nadano kryptonim „Aktion Werwolf”, wypędzono z domów 60 tys. Polaków ze 171 wsi.

Wysiedlenia na Zamojszczyźnie były częścią Generalnego Planu Wschodniego (Generalplan Ost), który miał być realizowany przez 20-30 lat. Przewidywał on wysiedlenie milionów Słowian z krajów Europy Wschodniej i Środkowej w celu zdobycia „przestrzeni życiowej” dla Niemców.

Formalną podstawę do wysiedleń stanowiła dyrektywa SS-Reichsführera Heinricha Himmlera z 20 lipca 1941 r. o utworzeniu na terenie Zamojszczyzny Niemieckiego Okręgu Osiedleńczego. Na kierownika akcji wyznaczono dowódcę SS i policji dystryktu Lublin – Odilo Globocnika.

Akcja masowego wysiedlania polskiej ludności rozpoczęła się w nocy z 27 na 28 listopada 1942 r. Jako strefę wysiedleń przeznaczono powiaty Zamojszczyzny: biłgorajski, hrubieszowski, tomaszowski i zamojski. Akcję przeprowadzano brutalnie, rozdzielając rodziny i wysyłając gdzie indziej kobiety i dzieci, mężczyzn oraz starców. Wiele osób, które nie chciały poddać się wysiedleniom, zastrzelono w trakcie ucieczki.

Akcja wysiedleńcza spotkała się z silnym oporem ze strony miejscowej ludności, która masowo szukała schronienia w lasach i organizowała samoobronę. Na trasach przejazdu transportów wykupywano dzieci od niemieckich konwojentów.

Z pomocą ludności Zamojszczyzny przyszły konspiracyjne organizacje wojskowe, szczególnie Bataliony Chłopskie i Armia Krajowa. W ramach tzw. powstania zamojskiego dochodziło do bitew z niemieckimi ekspedycjami karnymi, podpaleń wsi zajętych przez kolonistów niemieckich oraz aktów sabotażu na liniach kolejowych.

Wzrost aktywności ruchu oporu oraz klęska pod Stalingradem sprawiły, że w marcu 1943 r. Niemcy wstrzymali akcję wysiedleńczą. Do tego momentu zostało usuniętych ponad 50 tys. Polaków, a w ich miejsce przybyło 9 tys. kolonistów niemieckich z Besarabii i Ukrainy.
 
Operacja, której teraz nadano kryptonim „Werwolf”, została wznowiona w czerwcu 1943 r. Miała być ona zarówno ciosem w partyzantkę, jak i ostatnim etapem wysiedleń. Zaangażowano duże siły żandarmerii wojskowej, SS, pomocniczą policję ukraińską oraz 10 tys. żołnierzy Wehrmachtu.

W nocy z 23 na 24 czerwca jednostki wojska i policji zaatakowały miejscowości leżące w gminie Aleksandrów. Niemcy łapali ludność cywilną, podpalali gospodarstwa oraz mordowali próbujących ucieczki. Nierzadko pacyfikowano całe wsie, podejrzane o współpracę z partyzantami. Terenowe komórki Armii Krajowej i Batalionów Chłopskich zostały w większości rozbite.

Wysiedlani trafiali do trzech obozów przejściowych w Zamościu, Zwierzyńcu i Budzyniu, skąd transportowano ich dalej zgodnie z grupą kwalifikacyjną do obozów koncentracyjnych bądź deportowano na roboty przymusowe. W Rotundzie Zamojskiej przeprowadzano masowe egzekucje, w których trakcie rozstrzelano ok. 8 tys. osób.

W połowie lipca 1943 r. ze względu na trudną sytuację Niemców na froncie wschodnim przesiedlenia zostały zawieszone. Po klęsce Wehrmachtu w Łuku Kurskim siły użyte do realizacji akcji zostały przeniesione na linię frontu bądź do ochrony strategicznych punktów.

Ogółem w trakcie akcji „Werwolf” wysiedlono od 30 do 60 tys. osób ze 171 wsi w powiatach: biłgorajskim, tomaszowskim, zamojskim i hrubieszowskim. Blisko 4,5 tysiąca dzieci zostało wywiezionych do Rzeszy.

Szacuje się, że w okresie od listopada 1942 do lipca 1943 r. Niemcy usunęli przemocą z polskich gospodarstw ponad 110 tys. mieszkańców z 300 wsi leżących na Zamojszczyźnie, w tym ok. 30 tys. dzieci.

Paweł Brojek

© WSZYSTKIE PRAWA DO TEKSTU ZASTRZEŻONE. Możesz udostępniać tekst w serwisach społecznościowych, ale zabronione jest kopiowanie tekstu w części lub całości przez inne redakcje i serwisy internetowe bez zgody redakcji pod groźbą kary i może być ścigane prawnie.

Jeżeli podobają Ci się materiały publicystów portalu Prawy.pl wesprzyj budowę Europejskiego Centrum Pomocy Rodzinie im. św. Jana Pawła II poprzez dokonanie wpłaty na konto Fundacji SOS Obrony Poczętego Życia: 32 1140 1010 0000 4777 8600 1001. Pomóż leczyć ciężko chore dzieci.

WSZYSTKIE PRAWA DO TEKSTU ZASTRZEŻONE. Możesz udostępniać tekst w serwisach społecznościowych, ale zabronione jest kopiowanie tekstu w części lub całości przez inne redakcje i serwisy internetowe bez zgody redakcji pod groźbą kary i może być ścigane prawnie.

55 komentarzy

Skomentuj

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Najpopularniejsze

Góra