Kultura i historia

150. rocznica śmierci Karola Szajnochy

10 stycznia 1868 r. we Lwowie zmarł Karol Szajnocha, pisarz, działacz niepodległościowy i wybity badacz dziejów Polski na przestrzeni wieków. Z dzieł historycznych jego autorstwa poświęconych polskim władcom korzystał m.in. Henryk Sienkiewicz, pisząc Trylogię.

Karol Szajnocha przyszedł na świat 20 listopada 1818 r. w Komarnie pod Lwowem, w ówczesnym zaborze austriackim, w rodzinie zniemczonego Czecha Wacława Scheinoha-Vtelenský’ego i Polki, Marii z Łozińskich. Wychowywany w duchu patriotycznym dorastał w atmosferze polskości.

Początkowo uczył się w domu, następnie w szkołach średnich w Samborze i we Lwowie. Już w tym czasie starał się zatrzeć ślady swego niepolskiego pochodzenia, zmieniając stopniowo pisownię nazwiska (Szejnoha de Wtellensky, wreszcie Szajnocha). Założył konspiracyjne „Towarzystwo Starożytności” wywodzące się duchowo ze wzorów filomacko-filareckich, mające na celu gromadzenie i referowanie wiadomości o istniejących w kraju zabytkach przeszłości.

Od 1835 r. kontynuował naukę na wydziale filozoficznym Uniwersytetu Lwowskiego. Po kilku miesiącach został aresztowany i oskarżony o pisanie wierszy o antyrządowej treści, które znalazły się na ulotkach rozrzuconych w gmachu uczelni i w kościele bernardynów w rocznice wybuchu powstania listopadowego.

Przez pierwsze miesiące trzymano go w kajdanach założonych na nogi i ręce, w zupełnej ciemności. Ciężkie warunki odbiły się na jego zdrowiu, osłabiając wzrok. W więzieniu mógł korzystać tylko z podręczników do gramatyki i słowników. Tam nauczył się języka angielskiego i francuskiego.

W 1837 r. odzyskał wolność. Zakazano mu nauki na wyższych uczelniach, więc kształcił się sam, głównie w zakresie literatury i historii. Brał też lekcje od prywatnych nauczycieli. Po pewnym czasie na tyle dobrze opanował obie te dziedziny, że sam zaczął uczyć innych. Jego prace pojawiały się w czasopismach „Dziennik Literacki”, „Lwowianin” czy „Rozmaitości” – dodatku do „Gazety Lwowskiej”.

Pisał wiersze, powieści, utwory dramatyczne. Jako historyk zadebiutował w 1847 r. rozprawą „Pogląd na ogół dziejów polskich”. Swoje utwory publikował w „Bibliotece Zakładu Ossolińskich”. W następnych latach dzieła ukazywały się najpierw na łamach czasopism, a potem w wydaniach książkowych. Mimo ostrzeżeń lekarzy i coraz większych problemów ze wzrokiem pracował dalej.

W 1849 r. powstała pierwsza z serii monografii przedstawiająca dzieje Polski na przestrzeni wieków nosząca tytuł „Bolesław Chrobry”, a niedługo później kolejna – „Władysław Łokietek”. Uznanie i popularność przyniosło mu wydane w latach 1855-1856 dzieło „Jadwiga i Jagiełło”. Okrzyknięto go wówczas wielkim narodowym dziejopisarzem. Z napisanych przez niego dzieł historycznych poświęconych polskim władcom korzystał piszący w tym czasie Trylogię Henryk Sienkiewicz.

W 1853 r. Szajnocha został zastępcą kustosza w Zakładzie Narodowym im. Ossolińskich. Był inicjatorem i wydawcą I tomu dzieła Pomniki Dziejowe Polski (Monumenta Poloniae Historica), wydawnictwa, które skupiało najwybitniejszych ówczesnych uczonych. Był też autorem opracowań „Dwa lata dziejów naszych 1646 i 1648” opublikowanych w latach 1865 i 1869 oraz czterotomowych „Szkiców historycznych” wydanych w latach 1854-1869.

W 1860 r. utracił zupełnie wzrok. Mimo kalectwa i innych nękających go chorób pracował bez przerwy w miarę swych sił. Słuchał lektora, dyktował, ale pisał sam również, posługując się przy tym opracowanym przez siebie przyrządem. W ostatnich latach przed śmiercią nie mógł już pisać ze względu na postępujący reumatyzm.

Karol Szajnocha zmarł 10 stycznia 1868, r. spoczął na Cmentarzu Łyczakowskim. Jego pogrzeb był wielką manifestacją narodowo-patriotyczną, w której wzięli udział przedstawiciele najwyższych władz Galicji, arystokracji, świata nauki, kultury i sztuki, a także wszelkich klas społecznych.

Źródło: »„Jadwiga i Jagiełło” Karola Szajnochy na tle jego życia i twórczości naukowej«, Stefan Kuczyński, lwow.home.pl

Jeżeli podobają Ci się materiały publicystów portalu Prawy.pl wesprzyj budowę Europejskiego Centrum Pomocy Rodzinie im. św. Jana Pawła II poprzez dokonanie wpłaty na konto Fundacji SOS Obrony Poczętego Życia: 32 1140 1010 0000 4777 8600 1001. Pomóż leczyć ciężko chore dzieci.

WSZYSTKIE PRAWA DO TEKSTU ZASTRZEŻONE. Możesz udostępniać tekst w serwisach społecznościowych, ale zabronione jest kopiowanie tekstu w części lub całości przez inne redakcje i serwisy internetowe bez zgody redakcji pod groźbą kary i może być ścigane prawnie.

Kliknij, aby dodać komentarz

Skomentuj

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Najpopularniejsze

Góra