Kultura i historia

Władysław Grabski – 80. rocznica śmierci ojca polskiego złotego

Jedna z najwybitniejszych postaci II RP – polityk endecki, ekonomista i historyk, działacz społeczny i niepodległościowy, minister skarbu i dwukrotny premier. Jako szef swojego drugiego gabinetu przeprowadził wiele reform, na czele z najważniejszą z nich, czyli reformą walutową, uważaną za jeden z najważniejszych sukcesów w międzywojennej Polsce.

Władysław Grabski urodził się 7 lipca 1874 r. w Borowie nad Bzurą w województwie łódzkim. Pochodził z rodziny szlacheckiej o tradycjach patriotycznych. Uczęszczał do V Gimnazjum Filologicznego w Warszawie, działał wówczas w tajnych kółkach samokształceniowych. W 1892 r. rozpoczął studia w Paryżu w Szkole Nauk Politycznych, równolegle studiował też historię i ekonomię na Sorbonie.

W 1896 r. rozpoczął studia rolnicze na Uniwersytecie w Halle w Niemczech przerwane przez śmierć ojca w 1897 r. Po powrocie do kraju osiadł w rodzinnym majątkiem w Borowie, prowadząc jednocześnie działalność gospodarczo-społeczną i naukową. Z jego inicjatywy powstało wówczas wiele lokalnych towarzystw rolniczych i gospodarczych.

W 1905 r. został na krótko uwięziony przez władze rosyjskie, co miało być karą za pracę społeczną wśród chłopstwa. Jeszcze tym samym roku rozpoczął karierę polityczną – został wybrany w wyborach na posła do rosyjskiej Dumy. Funkcję tę pełnił trzykrotnie do 1912 r., z ramienia Narodowej Demokracji.

Po wybuchu I wojny światowej w listopadzie 1914 r. wszedł w skład Komitetu Narodowego Polskiego.

Kiedy w 1915 r. wojska niemieckie wkroczyły na teren Królestwa Polskiego, wyjechał do Rosji. Z jego inicjatywy w sierpniu 1915 r. powstał tam Centralny Komitet Obywatelski Królestwa Polskiego, którego celem była m.in. pomoc polskim jeńcom i wygnańcom oraz reprezentowanie interesów Polaków w Rosji.

Po wybuchu rewolucji październikowej i zawarciu pokoju brzeskiego powrócił na ziemie polskie. Uwięziony przez Niemców został osadzony w twierdzy modlińskiej. Po uwolnieniu, w październiku 1918 r. objął na krótko funkcję ministra rolnictwa i dóbr koronnych w gabinecie Józefa Świeżyńskiego.

W 1919 r. został posłem do Sejmu Ustawodawczego z ramienia Związku Ludowo-Narodowego. W tym czasie współtworzył Główny Urząd Likwidacyjny, instytucję stworzoną dla regulowania zobowiązań finansowych z czasów wojny, oraz wszedł w skład delegacji polskiej na konferencję pokojową w Paryżu, gdzie kierował pracami w zakresie ekonomicznym.

W grudniu 1919 r. wszedł w skład rządu Leopolda Skulskiego, pełniąc obowiązki ministra skarbu. Podjął wówczas walkę z wysoką inflacją poprzez uporządkowanie gospodarki budżetowej. Rozpoczęte reformy przerwała wojna polsko-bolszewicka i związana z nią dymisja rządu.

Od 23 czerwca 1920 r. Grabski pełnił funkcję premiera. Powołał wówczas Radę Obrony Państwa, rodzaj specjalnej najwyższej władzy państwowej na czas wojny oraz brał udział w konferencji w belgijskim Spa, na której zgromadzili się przywódcy mocarstw zachodnich.

Jego rząd przetrwał miesiąc, w lipcu 1920 r. na czele gabinetu zastąpił go Wincenty Witos. W nowym rządzie Grabski został ministrem skarbu, sprawując swą funkcję do listopada 1920 r. Od 1921 do 1922 r. był nadzwyczajnym komisarzem rządu do spraw repatriacji Polaków z Rosji Radzieckiej. Od 1923 r. jako profesor zwyczajny wykładał politykę ekonomiczną w Szkole Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie.

W 1923 r. stał na czele resortu skarbu w rządach Władysława Sikorskiego i Wincentego Witosa. Na skutek kryzysu gabinetowego w grudniu tego roku objął po raz kolejny urząd premiera, zachowując dla siebie tekę ministra skarbu. Opracował wówczas głośną ustawę o naprawie skarbu i reformie walutowej, która w styczniu 1924 r. została przyjęta przez Sejm.

W toku reform powstał Bank Polski i rozpoczęła się emisja nowej polskiej waluty – złotego. Jednocześnie poprzez redukcję personelu i reorganizację urzędów wprowadzono oszczędności w administracji i przedsiębiorstwach państwowych.

Z czasem sytuacja ekonomiczna Polski uległa poprawie. Wzrosły rozmiary produkcji i poprawił się bilans płatniczy, co umożliwiło stabilizację złotego. Reforma walutowo-skarbowa Grabskiego okazała się wielkim sukcesem gospodarczym.

Udało się też przeprowadzić inne reformy m.in. ustawę o ubezpieczeniu na wypadek bezrobocia, doszło do poprawy stosunków z mniejszościami narodowymi, został podpisany konkordat. Za zasługi dla państwa Władysław Grabski otrzymał Wielką Wstęgą Orderu Orła Białego.

W listopadzie 1925 r., ze względu na konflikt z prezesem Banku Polskiego Stanisławem Karpińskim i brak możliwości kontynuowania reform, Grabski podał swój rząd do dymisji. Po ustąpieniu poświęcił się całkowicie pracy naukowej na uczelni, w latach 1926-1928 piastował funkcję rektora SGGW.

Był członkiem i kierował wieloma towarzystwami naukowymi m.in. Towarzystwem Ekonomistów i Statystyków Polskich. Napisał około 150 prac, poruszających zagadnienia ze sfery ekonomii, bankowości, nauk politycznych, agronomii społecznej, historii i socjologii wsi.

Władysław Grabski zmarł 1 marca 1938 r. w Warszawie, pochowano go w rodzinnym grobowcu na Powązkach.

Jeżeli podobają Ci się materiały publicystów portalu Prawy.pl wesprzyj budowę Europejskiego Centrum Pomocy Rodzinie im. św. Jana Pawła II poprzez dokonanie wpłaty na konto Fundacji SOS Obrony Poczętego Życia: 32 1140 1010 0000 4777 8600 1001. Pomóż leczyć ciężko chore dzieci.

WSZYSTKIE PRAWA DO TEKSTU ZASTRZEŻONE. Możesz udostępniać tekst w serwisach społecznościowych, ale zabronione jest kopiowanie tekstu w części lub całości przez inne redakcje i serwisy internetowe bez zgody redakcji pod groźbą kary i może być ścigane prawnie.

Kliknij, aby dodać komentarz

Skomentuj

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Najpopularniejsze

Góra