Kultura

65 lat temu w sowieckim więzieniu zmarł Jan Stanisław Jankowski – jeden z oskarżonych w tzw. procesie szesnastu

Działacz niepodległościowy i żołnierz Legionów, w wolnej Polsce poseł i minister zaangażowany w chadecki ruch związkowy. W czasie II wojny światowej działał w konspiracji cywilnej związanej z Rządem Polskim w Londynie. Jako jego wicepremier był najwyższym rangą przedstawicielem władz cywilnych Polskiego Państwa Podziemnego więzionym i zamordowanym w ZSRR.

Urodził się 6 maja 1882 r. w Krasowie Wielkim na Podlasiu w rodzinie właściciela ziemskiego. Po ukończeniu gimnazjum filologicznego w Piotrkowie Trybunalskim podjął studia na Wydziale Fizyko-Matematycznym Uniwersytetu Warszawskiego, a następnie na Wydziale Chemii Politechniki Warszawskiej. W 1906 r. wstąpił do Wyższej Szkoły Technicznej w Pradze, którą ukończył dwa lata później.

Podczas studiów wstąpił do Związku Młodzieży Polskiej „Zet” oraz związał się ze Stronnictwem Narodowo-Demokratycznym. W 1906 r. współorganizował Narodowy Związek Robotniczy, w następnych latach był jednym z inicjatorów oderwania się tej organizacji od endecji. W czasie pobytu w Krakowie w latach 1912–1914 był związany z Komisją Tymczasową Skonfederowanych Stronnictw Niepodległościowych i Polskim Związkiem Wojskowym.

Podczas I wojny światowej walczył w Legionach Polskich. Po odzyskaniu niepodległości pracował w Ministerstwie Rolnictwa i Dóbr Państwowych oraz Głównym Urzędzie Ziemskim. Jako współzałożyciel Narodowej Partii Robotniczej (NPR) w latach 1920–1923 był jej prezesem, a do 1933 r. jej wiceprezesem.

W 1921 r. w pierwszym rządzie Wincentego Witosa objął tekę ministra pracy i opieki społecznej. Następnie powrócił do pracy w Ministerstwie Rolnictwa i Dóbr Państwowych. W 1926 r. ponownie stanął na czele Ministerstwa Pracy i Opieki Społecznej, kierując tym resortem w gabinecie Aleksandra Skrzyńskiego oraz w trzecim rządzie Wincentego Witosa. Po przewrocie majowym odszedł ze służby w administracji państwowej.

Z ramienia NPR był posłem na Sejm w latach 1928–1935, a w latach 1927–1934 radnym Warszawy. W 1937 r. po wewnętrznym konflikcie opuścił NPR i został członkiem Stronnictwa Pracy.

Po wybuchu II wojny światowej działał początkowo w instytucjach opieki społecznej m.in. w Radzie Głównej Opiekuńczej. W 1941 r. objął funkcję dyrektora Departamentu Pracy i Opieki Społecznej Delegatury Rządu na Kraj. Pod koniec 1942 r. został zastępcą Delegata Rządu RP na Kraj, natomiast w kwietniu 1943 r. sam objął tę funkcję po aresztowaniu jego poprzednika, Jana Piekałkiewicza.

W lipcu 1944 r., jako nowo mianowany wicepremier i kierownik Krajowej Rady Ministrów, w porozumieniu z Komendantem Głównym AK i jego sztabem, zatwierdził decyzję o rozpoczęciu powstania w Warszawie. Po jego kapitulacji przedostał się poprzez obóz w Pruszkowie na wolność.

W marcu 1945 r. wraz z innymi przywódcami Polskiego Państwa Podziemnego został podstępnie aresztowany przez NKWD, a następnie przewieziony do Moskwy i umieszczony w więzieniu na Łubiance.

W tzw. procesie szesnastu przeprowadzonym w dniach 18–21 czerwca 1945 r. został oskarżony o „organizowanie i kierowanie polską organizacją podziemną na tyłach Armii Czerwonej oraz dokonywanie aktów terroru w stosunku do jej oficerów i żołnierzy”.

Skazany na 8 lat więzienia, na dwa tygodnie przed końcem odbywania kary, 13 marca 1953 r. zmarł w więzieniu we Włodzimierzu nad Klaźmą. Prawdopodobnie został zamordowany.

Pochowano go na miejscowym cmentarzu w zbiorowej mogile. W 1991 r. odsłonięto tam poświęconą mu tablicę pamiątkową. Symboliczny grób znajduje się na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie.

W 1995 r. Jan Stanisław Jankowski został pośmiertnie uhonorowany Orderem Orła Białego.

Jeżeli podobają Ci się materiały publicystów portalu Prawy.pl wesprzyj budowę Europejskiego Centrum Pomocy Rodzinie im. św. Jana Pawła II poprzez dokonanie wpłaty na konto Fundacji SOS Obrony Poczętego Życia: 32 1140 1010 0000 4777 8600 1001. Pomóż leczyć ciężko chore dzieci.

WSZYSTKIE PRAWA DO TEKSTU ZASTRZEŻONE. Możesz udostępniać tekst w serwisach społecznościowych, ale zabronione jest kopiowanie tekstu w części lub całości przez inne redakcje i serwisy internetowe bez zgody redakcji pod groźbą kary i może być ścigane prawnie.

Kliknij, aby dodać komentarz

Skomentuj

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Najpopularniejsze

Góra