Kultura i historia

Teodor Tomasz Jeż, czyli Zygmunt Miłkowski – setna rocznica śmierci twórcy Ligi Polskiej

Jako zwolennik Europy wolnych narodów wspierał demokratyczne ruchy niepodległościowe na całym kontynencie z nadzieją, że przyniosą one wolność także będącej pod zaborami Polsce. Organizował pomoc militarną na rzecz powstania styczniowego, był twórcą i pierwszym prezesem Ligi Polskiej, z której wyłonił się ruch endecki.

Zygmunt Miłkowski ur. 23 marca 1824 r. we wsi Saracei na Podolu, w rodzinie oficera napoleońskiego. Uczył się w gimnazjum w Niemirowie, a następnie w liceum w Odessie. W 1947 r. podjął studia na Uniwersytecie Kijowskim, gdzie zetknął się z ruchem konspiracyjnym skierowanym przeciw caratowi.

W 1948 r. porzucił uczelnię i wyjechał na Węgry. Podczas Wiosny Ludów w szeregach Legionu Polskiego wziął udział w tamtejszym powstaniu. Po jego upadku był przez rok internowany w Turcji.

W 1850 r. wyjechał do Anglii, gdzie podjął pracę jako robotnik w fabryce. Został członkiem Towarzystwa Demokratycznego Polskiego – jednego z największych ugrupowań emigracji polskiej, które zamierzało odbudować Rzeczpospolitą siłami samych Polaków.

Jako emisariusz Komitetu Centralnego Demokracji Europejskiej był delegowany na Ruś, do Mołdawii i Turcji, gdzie organizował polskie siły zbrojne na wojnę krymską. Potem udał się na Bałkany i działał w kręgach polskich emigrantów oraz nawiązywał kontakty z demokratycznymi kołami patriotów rumuńskich, bułgarskich, serbskich i chorwackich.

W 1858 r. powrócił do Anglii. Niedługo potem wystąpił z Towarzystwa Demokratycznego Polskiego, nie będąc w stanie przekonać innych jej działaczy, że przywództwo polityczne sprawy narodowej emigracja powinna scedować na środowiska krajowe.

W 1862 r. podjął współpracę z Komitetem Centralnym Narodowym, z ramienia którego po wybuchu powstania styczniowego został naczelnikiem sił zbrojnych na Rusi. Na czele zorganizowanego w tureckiej Bułgarii oddziału przedzierał się na Podole, ale został rozbrojony przez Rumunów, a następnie uwięziony przez Austriaków we Lwowie.

Po upadku powstania przebywał w Belgradzie, a później w Brukseli, gdzie został członkiem Zjednoczenia Emigracji Polskiej. W 1866 r. zainicjował akcję utworzenia Skarbu Narodowego w celu finansowania przyszłej akcji powstańczej i rozwijania propagandy polskiej za granicą.

W 1872 r. osiadł na stałe w Szwajcarii. W 1887 r. był twórcą i pierwszym prezesem Ligi Polskiej – tajnej niepodległościowej organizacji politycznej, z której za sprawą jej młodych działaczy, m.in. Romana Dmowskiego i Zygmunta Balickiego, wyłonił się ruch endecki.

Prócz działalności politycznej, pod pseudonimem Teodor Tomasz Jeż pisał powieści, których opublikował ponad osiemdziesiąt. Zadebiutował w 1856 r. „Pamiętnikami włóczęgi” na łamach „Dziennika Literackiego”. Tam też ukazały się pierwsze powieści „Wasyl Hołub” (1858) i „Handzia Zahornicka” (1860). Ponadto był autorem wielu prac publicystycznych, historycznych i obszernych pamiętników.

Zygmunt Miłkowski zmarł 11 stycznia 1915 r. w Lozannie, tam też został pochowany. Trwają starania o sprowadzenie jego prochów do Polski.

Paweł Brojek

© WSZYSTKIE PRAWA DO TEKSTU ZASTRZEŻONE. Możesz udostępniać tekst w serwisach społecznościowych, ale zabronione jest kopiowanie tekstu w części lub całości przez inne redakcje i serwisy internetowe bez zgody redakcji pod groźbą kary i może być ścigane prawnie.

Jeżeli podobają Ci się materiały publicystów portalu Prawy.pl wesprzyj budowę Europejskiego Centrum Pomocy Rodzinie im. św. Jana Pawła II poprzez dokonanie wpłaty na konto Fundacji SOS Obrony Poczętego Życia: 32 1140 1010 0000 4777 8600 1001. Pomóż leczyć ciężko chore dzieci.

WSZYSTKIE PRAWA DO TEKSTU ZASTRZEŻONE. Możesz udostępniać tekst w serwisach społecznościowych, ale zabronione jest kopiowanie tekstu w części lub całości przez inne redakcje i serwisy internetowe bez zgody redakcji pod groźbą kary i może być ścigane prawnie.

18 komentarzy

Skomentuj

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Najpopularniejsze

Góra