Do 15 sierpnia organizacje pozarządowe mogły składać raporty uzupełniające dla Komitetu Praw Dziecka przy ONZ, dotyczących stanu wykonania przepisów Konwencji o Prawach Dziecka przez jej sygnatariuszy. Również Instytut Ordo Iuris przygotował własny dokument, w którym przedstawił ocenę rozwiązań wdrażanych przez Polskę, jak również propozycje zmian, które mogłyby dodatkowo podnieść standard realizacji praw dziecka w naszym kraju.      

W swoim raporcie, Instytut szczególnie podkreślił wagę wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 22 października 2020 r. (sygn. akt K 1/20), na mocy którego usunięta została z polskiego prawa tzw. przesłanka eugeniczna, dopuszczająca aborcję z powodu podejrzenia choroby lub niepełnosprawności poczętego dziecka. Wyrok ten niewątpliwie stanowi wyraz realizacji przez Polskę obowiązków wynikających w szczególności z art. 6 Konwencji – uznania, że każde dziecko ma niezbywalne prawo do życia, a także zapewnienia każdemu bez wyjątku dziecku warunków życia (przeżycia w pierwszej kolejności) oraz rozwoju. W raporcie podkreślono również, że eliminacja eugenicznej przesłanki aborcyjnej wpisuje się w treść zakazu dyskryminacji, sformułowanego w art. 2 Konwencji. Przepis ten wyraźnie zakazuje sygnatariuszom Konwencji jakiejkolwiek dyskryminacji dzieci, w tym ze względu na niepełnosprawność. Wydanie wyroku przez TK w sprawie aborcji eugenicznej świadczy ponadto o podejmowanych przez państwo polskie krokach w kierunku pełnej realizacji art. 23 Konwencji, zgodnie z którym państwa-strony mają zapewniać dzieciom psychicznie lub fizycznie niepełnosprawnym pełnię normalnego życia w warunkach gwarantujących im godność.

W raporcie uzupełniającym, Instytut przedstawił ocenę założeń i realizacji rządowego programu „Za życiem”, jako elementu polityki państwa mającej na celu poprawę sytuacji dzieci z niepełnosprawnościami oraz ich rodzin. W swoich rekomendacjach wskazał jednak, że program, dla sprawnego funkcjonowania, wymaga zmian, które szeroko omówione zostały we wcześniejszym raporcie Ordo Iuris „Jak systemowo wspierać osoby z niepełnosprawnościami?”.  

W raporcie dla Komitetu Praw Dziecka, Instytut poruszył problematykę walki z przemocą wobec dzieci, do której odnosi się art. 19 Konwencji. Eksperci przedstawili konkretne rozwiązania dotyczące m.in. zaostrzenia odpowiedzialności karnej dla sprawców przemocy w rodzinie, a także założenia opracowanego przez Instytut programu wsparcia osób dotkniętych przemocą domową, którego przyjęcie i wdrożenie zarekomendowali. Ponadto, Instytut zwrócił uwagę na praktyczne problemy na gruncie stosowania art. 9 Konwencji, wynikające z krajowych przepisów dopuszczających odbieranie dzieci z domu rodzinnego przez pracowników socjalnych i umieszczanie ich w pieczy zastępczej.    

Instytut ocenie poddał także rozwiązania wynikające z zobowiązań Polski na gruncie art. 18 Konwencji, czyli wymogu zapewnienia przez państwo pomocy rodzicom oraz opiekunom prawnym w wykonywaniu przez nich obowiązków związanych z wychowywaniem dzieci. Również w tym przypadku przedstawione zostały propozycje zmian prawnych, które pozwoliłyby m.in. na dłuższy bezpośredni kontakt matek z małymi dziećmi w ramach urlopu macierzyńskiego, oraz podatkowych, które realnie odciążyły budżety w szczególności rodzin wielodzietnych.

W ramach raportu uzupełniającego, Instytut poruszył także bardzo aktualny problem surogacji (macierzyństwa zastępczego). Prawnicy zaznaczyli, że - zgodnie z przepisami Protokołu Fakultatywnego do Konwencji o prawach dziecka w sprawie handlu dziećmi, dziecięcej prostytucji i dziecięcej pornografii z 2000 r. - definicja legalna handlu dziećmi obejmuje surogację komercyjną, a państwa przyjmujące Protokół (w tym Polska) zobowiązane są do zaleczania tego procederu na swoim terytorium. Podkreślono przy tym, że w naszym kraju, pomimo istnienia przepisów karnych zakazujących surogacji, w praktyce ich stosowanie nie jest zbyt częste, a zjawisko pośrednictwa surogacji pozostaje bez odpowiedniej reakcji władz państwowych. W konkluzjach Ordo Iuris zarekomendował stosowane zmiany w prawie przewidujące karalność pośrednictwa surogacji - organizowania lub reklamowania praktyki macierzyństwa zastępczego.

„Komitetowi Praw Dziecka przedstawiliśmy naszą niezależną ocenę wykonania przepisów Konwencji o Prawach Dziecka w Polsce oraz propozycje konkretnych zmian, których celem jest dobro najmłodszych. Ufamy, że zostaną one zauważone i uwzględnione w trakcie prac Komitetu” – zaznaczyła r.pr. Katarzyna Gęsiak, zastępca dyrektora Centrum Prawa Międzynarodowego Ordo Iuris.