Kultura i historia

Mecenas-narodowiec, który ratował Żydów

Krakowski adwokat Jerzy Zakulski przed wojną był związany z ONR i jego tajnymi strukturami zwierzchnimi – Organizacją Polską. W czasie okupacji, podobnie jak wielu innych członków podziemia narodowego, zaangażował się w pomoc Żydom. Po wojnie działał w podziemiu antykomunistycznym, za co został skazany na śmierć, a następnie rozstrzelany.

Jerzy Zakulski urodził się 28 czerwca 1911 r. w Wadowicach w rodzinie nauczycielskiej. Mieszkał wraz z rodzicami w Krakowie. W 1929 r. zdał maturę i rozpoczął studia prawnicze na Uniwersytecie Jagiellońskim. Działał w organizacjach akademickich, był współzałożycielem Korporacji Akademickiej „Palestra” oraz członkiem Młodzieży Wszechpolskiej.

W 1934 r. związał się z Obozem Narodowo-Radykalnym. Rok później został wprowadzony do Organizacji Polskiej, tajnej struktury kierowniczej ONR. W 1936 r. otrzymał tytuł magistra, a dwa lata później zdał egzamin adwokacki. Jeszcze przed wybuchem wojny ukończył szkołę podchorążych rezerwy.

Zmobilizowany w czasie kampanii wrześniowej walczył w stopniu podporucznika. Z nastaniem okupacji odnowił kontakty z działaczami OP i związał się ze strukturami Organizacji Wojskowej Związek Jaszczurczy. W 1942 r., po wejściu ZJ w skład Narodowych Sił Zbrojnych, został przeniesiony do pionu cywilnego – Służby Cywilnej Narodu, pełniąc funkcję kierownika jej krakowskich struktur.

Był członkiem tajnej krakowskiej Okręgowej Rady Adwokackiej oraz Związku Odbudowy Prawa utworzonego przez prawników w ramach OP, prowadzącego prace koncepcyjne nad powojenną formą wymiaru sprawiedliwości. W latach 1943–1944 pełnił funkcję kierownika Wydziału Kontrwywiadu Komendy Okręgu Kraków NSZ.

Podobnie jak wielu innych działaczy podziemia narodowego był zaangażowany w pomoc Żydom. Przez pewien czas w swoim mieszkaniu oraz w domu rodziców żony ukrywał uciekinierkę z krakowskiego getta, Marię Bernstein (Błeszyńską), i jej trzyletnią córkę. Z czasem zorganizował jej stałą kryjówkę w domu swojej krewnej w Myślenicach pod Krakowem. Obie przeżyły wojnę.

Z początkiem 1945 r. rozpoczął współpracę ze strukturami podziemnymi antykomunistycznej organizacji „Nie”, a po jej rozwiązaniu z Delegaturą Sił Zbrojnych na Kraj. W maju tego roku objął funkcję komisarza Organizacji Polskiej na Kraków i rozpoczął odbudowę jej struktur osłabionych przez aresztowania dokonywane przez UB i NKWD.

Członkowie odtworzonej struktury, teraz niezależnej od NSZ, infiltrowali milicję i partie polityczne oraz zbierali informacje z terenu. Współpracowano też z wywiadem WiN, któremu przekazywano raporty o sytuacji w Polsce południowej, m.in. działalności komunistów na tamtych terenach.

W połowie 1946 r. na trop organizacji wpadła bezpieka. Kilka miesięcy później, w październiku 1946 r., Zakulski został aresztowany. Oskarżony o przynależność do OP oraz kierowanie siatką szpiegowską został poddany brutalnemu śledztwu, które nadzorował osobiście sam płk Różański.

Podczas rozprawy, która rozpoczęła się 29 maja 1947 r. przed Wojskowym Sądem Rejonowym w Warszawie, na ławie oskarżonych prócz Zakulskiego zasiadło jego siedmiu współpracowników. Rozprawie przewodniczył płk Jan Hryckowian, jej skład uzupełniali mjr Roman Burczak-Abramowicz i kpt. Tadeusz Przesmycki. Oskarżenie reprezentował mjr Mieczysław Dytry.

Po trwającym dwa tygodnie procesie Jerzy Zakulski został skazany na karę śmierci. Mimo wstawiennictwa wielu osób, w tym uratowanej Marii Błeszyńskiej, i prośby o łaskę, prezydent Bierut nie skorzystał z tego prawa. Wyrok przez rozstrzelanie wykonano 31 lipca 1947 r. w więzieniu mokotowskim w Warszawie.

Symboliczny grób Jerzego Zakulskiego znajduje się na warszawskim Cmentarzu Powiązkowskim w kwaterze „Ł”.

Źródło i fot.: Wojciech Jerzy Muszynski, „Jerzy Zakulski, Czarny Mecenas”, Biuletyn Nr 3(98), marzec 2009, Instytut Pamięci Narodowej.

Jeżeli podobają Ci się materiały publicystów portalu Prawy.pl wesprzyj budowę Europejskiego Centrum Pomocy Rodzinie im. św. Jana Pawła II poprzez dokonanie wpłaty na konto Fundacji SOS Obrony Poczętego Życia: 32 1140 1010 0000 4777 8600 1001. Pomóż leczyć ciężko chore dzieci.

WSZYSTKIE PRAWA DO TEKSTU ZASTRZEŻONE. Możesz udostępniać tekst w serwisach społecznościowych, ale zabronione jest kopiowanie tekstu w części lub całości przez inne redakcje i serwisy internetowe bez zgody redakcji pod groźbą kary i może być ścigane prawnie.

74 komentarze

Skomentuj

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Najpopularniejsze

Góra