Kultura i historia

Intelligenzaktion na Pomorzu. Krwawa jesień pelplińska

20 października 1939 r. w Pelplinie na Pomorzu okupanci niemieccy zamordowali niemal wszystkich członków kapituły diecezji chełmińskiej i profesorów tamtejszego Wyższego Seminarium Duchownego i uczelni Collegium Marianum. Łącznie w czasie całej wojny zginęło 356 kapłanów tej diecezji.

Przed wybuchem II wojny światowej terytorium diecezji chełmińskiej obejmowało niemal całe polskie Pomorze. Prócz siedziby biskupów w Pelplinie znajdowało się również Wyższe Seminarium Duchowne oraz szkoła przykatedralna Collegium Marianum.

W pierwszych dniach września 1939 r. Pelplin został zajęty przez wojska niemieckie. Jednocześnie w mieście i jego okolicach uaktywnili się członkowie miejscowego Selbstschutzu – paramilitarnej formacji złożonej z przedstawicieli niemieckiej mniejszości narodowej, którzy przystąpili do rozprawy z przedstawicielami polskiej elity politycznej i intelektualnej.

Ofiarami Intelligenzaktion na Pomorzu w pierwszym rzędzie padli tamtejsi duchowni katoliccy. Jeszcze we wrześniu aresztowano m.in. profesora seminarium duchownego księdza Maksymiliana Raszeję oraz redaktora czasopisma „Pielgrzym”, księdza Jerzego Chudzińskiego, którego zamordowano na terenie koszar wojskowych w pobliskim Tczewie.

20 października 1939 r., po procesji, która przeszła przez miasto, członkowie SS i Selbstschutzu aresztowali wszystkich dwudziestu jeden przebywających w Pelplinie kanoników diecezji chełmińskiej, jak również profesorów Wyższego Seminarium Duchownego i Collegium Marianum.

Początkowo poustawianych w trójki pognano poza miasto do pobliskiego Lasku Bielawskiego, gdzie mieli zostać rozstrzelani. Jednak z uwagi na możliwość obserwacji egzekucji przez świadków sprowadzono ich z powrotem do miasta. Podczas marszu duchownych kopano, bito kolbami karabinowymi oraz szczuto psami.

W okolicy dworca kolejowego załadowano aresztowanych na ciężarówki i wywieziono do więzienia w koszarach w Tczewie, gdzie jeszcze tego samego dnia zostali rozstrzelani. Zamordowano m.in. ks. Pawła Kirsteina, dyrektora Collegium Marianum oraz ks. Józefa Roskwitalskiego, rektora Wyższego Seminarium Duchownego.

W ciągu kolejnych dni Niemcy zamordowali jeszcze kilku duchownych. Ofiarą „krwawej jesieni” padło ogółem dwudziestu czterech księży katolickich z Pelplina. Kosztowności z pelplińskiej katedry zostały rozszabrowane, tysiące polskich książek i pism – zniszczone. W samej katedrze urządzono szkołę policyjną, zaś gmach seminarium zamieniono na areszt.

Jesienią 1945 r. zwłoki duchownych zamordowanych w tczewskich koszarach zostały ekshumowane i złożone we wspólnej mogile na cmentarzu w Pelplinie. W budynku seminarium duchownego umieszczono tablicę upamiętniającą ofiary „krwawej jesieni”.

Łącznie w czasie całej wojny Niemcy zamordowali ponad 350 duchownych z diecezji chełmińskiej.

opr. Paweł Brojek
źródło: Maria Wardzyńska: Był rok 1939. Operacja niemieckiej policji bezpieczeństwa w Polsce. Intelligenzaktion. Warszawa: Instytut Pamięci Narodowej, 2009
Dieter Schenk: Albert Forster. Gdański namiestnik Hitlera. Gdańsk: Wydawnictwo Oskar, 2002
na zdjęciu: Ks. Józef Roskwitalski, rektor Wyższego Seminarium Duchownego w Pelplinie, zamordowany przez Niemców

© WSZYSTKIE PRAWA DO TEKSTU ZASTRZEŻONE. Możesz udostępniać tekst w serwisach społecznościowych, ale zabronione jest kopiowanie tekstu w części lub całości przez inne redakcje i serwisy internetowe bez zgody redakcji pod groźbą kary i może być ścigane prawnie.

Jeżeli podobają Ci się materiały publicystów portalu Prawy.pl wesprzyj budowę Europejskiego Centrum Pomocy Rodzinie im. św. Jana Pawła II poprzez dokonanie wpłaty na konto Fundacji SOS Obrony Poczętego Życia: 32 1140 1010 0000 4777 8600 1001. Pomóż leczyć ciężko chore dzieci.

WSZYSTKIE PRAWA DO TEKSTU ZASTRZEŻONE. Możesz udostępniać tekst w serwisach społecznościowych, ale zabronione jest kopiowanie tekstu w części lub całości przez inne redakcje i serwisy internetowe bez zgody redakcji pod groźbą kary i może być ścigane prawnie.

7 komentarzy

Skomentuj

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Najpopularniejsze

Góra