Kultura i historia

Proces 23 – pierwszy proces pokazowy w stalinowskiej Polsce

historia_nsz_nsz_plakat_bandyta70 lat temu w Warszawie przed komunistycznym sądem stanęli oskarżeni oficerowie i żołnierze narodowego podziemia antykomunistycznego na Lubelszczyźnie. Na mocy ogłoszonego 19 marca 1946 r. wyroku siedmiu z nich zostało skazanych na karę śmierci. Był to pierwszy po 1944 r. proces pokazowy w Polsce.

Proces rozpoczął się 14 lutego 1946 r. i odbywał się w przedwojennym teatrze Malickiej w Warszawie, przy ul. Karowej. Przed Wojskowym Sądem Okręgowym stanęło dwudziestu trzech uczestników podziemia niepodległościowego na Lubelszczyźnie. Większość z nich należała do Narodowych Sił Zbrojnych i Narodowego Zjednoczenia Wojskowego oraz wchodzącego w skład jego struktur Pogotowia Akcji Specjalnej. Każdy aresztowany, zanim stanął przed sądem, przeszedł ciężkie śledztwo.

Naj­wyż­szym stop­niem z oskar­żo­nych był mjr Zyg­munt Ro­gu­ski „Kac­per” – szef szta­bu Okręgu Lubelskiego NSZ i p.o. Ko­men­dan­ta Okrę­gu Pod­la­sie, przed­wo­jen­ny za­wo­do­wy oficer ka­wa­le­rii. Oprócz nie­go przed są­dem sta­nę­li m.in. kpt. Władysław Żwi­rek „Wy­so­ki”, kpt. Zygmunt Wo­la­nin „Ze­non”, ppor. W. Plu­siń­ski „Ja­kub”, ppor. J. No­wak „Ra­cław”, ks. ppor. Kazimierz Łusz­czyń­ski „Ro­sa”, Władysław Ulanowski „Warta”, Roman Jaroszyński „Roman”, Stanisław Kaczmarczyk „Detal”.

Postawiono im zarzuty m.in. działania w nielegalnej organizacji, w ramach której mieli dokonać pacyfikacji zamieszkanej przez Ukraińców wsi Wierzchowiny na pograniczu powiatów Krasnystaw i Chełm w 6 czerwcu 1945 r. Jak się z czasem okazało, większość z oskarżonych nie była tam wtedy obecna. Pro­ku­ra­to­rzy za­żą­da­li dla nich je­de­na­stu wy­ro­ków śmier­ci oraz wie­lo­krot­nych kar wię­zie­nia.

19 marca 1946 r. skład sędziowski pod przewodnictwem ppłk. Alfreda Janowskiego, wiceprezesa Najwyższego Sądu Wojskowego, ogłosił wyrok. Na ka­rę śmier­ci ska­za­nych zo­sta­ło dzie­więć osób, po­zo­sta­łych oskar­żo­nych ska­za­no na ka­ry wię­zie­nia. Czte­ry oso­by na mo­cy amne­stii zo­sta­ły zwol­nio­ne.

Osta­tecz­nie ka­rę śmier­ci utrzy­ma­no w sto­sun­ku do Ro­ma­na Ja­ro­szyń­skie­go, Sta­ni­sła­wa Kacz­mar­czy­ka, Ka­zi­mie­rza Łusz­czyń­skie­go, Zyg­mun­ta Ro­gu­skie­go, Wła­dy­sła­wa Ula­now­skie­go, Zyg­mun­ta Wo­la­ni­na, Wła­dy­sła­wa Żwir­ka. Wszyscy zostali straceni 24 maja 1946, r. dokładne miejsce ich pochówku nie jest znane.

Symboliczny grób ofiar mordu sądowego znajduje się na warszawskich Powązkach w Kwaterze „na Łączce”.

Paweł Brojek
Źródła: Mar­cin Za­bo­row­ski „Ga­ze­ta Pol­ska” nr z 02.12.1993 r. i 09.12.1993 r., honor.pl

Jeżeli podobają Ci się materiały publicystów portalu Prawy.pl wesprzyj budowę Europejskiego Centrum Pomocy Rodzinie im. św. Jana Pawła II poprzez dokonanie wpłaty na konto Fundacji SOS Obrony Poczętego Życia: 32 1140 1010 0000 4777 8600 1001. Pomóż leczyć ciężko chore dzieci.

WSZYSTKIE PRAWA DO TEKSTU ZASTRZEŻONE. Możesz udostępniać tekst w serwisach społecznościowych, ale zabronione jest kopiowanie tekstu w części lub całości przez inne redakcje i serwisy internetowe bez zgody redakcji pod groźbą kary i może być ścigane prawnie.

7 komentarzy

Skomentuj

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Najpopularniejsze

Góra