Kultura i historia

205 lat temu zmarł Hugo Kołłątaj

Wybitny polityk i działacz oświeceniowy, twórca reform państwowych, współautor Konstytucji 3 maja, zmarł w samotności i zapomnieniu po długiej chorobie 28 lutego 1812 r.

Hugo Kołłątaj urodził się 1 kwietnia 1750 r. w Dederkałach Wielkich na Wołyniu, w rodzinie szlacheckiej. Kształcił się w szkołach w Pińczowie, a następnie studiował na Akademii Krakowskiej, gdzie w 1768 r. uzyskał stopień doktora filozofii. W latach 1770–74 studiował w Wiedniu, a później w Rzymie, gdzie uzyskał doktorat z prawa i teologii. W 1775 r. przyjął święcenia kapłańskie.

Po powrocie do Polski w 1774 r. został kanonikiem krakowskim, a następnie pełnił posługę kapłańską w Pińczowie i Krzyżanowicach Dolnych. Działał w Towarzystwie do Ksiąg Elementarnych oraz Komisji Edukacji Narodowej, był twórcą planu rozbudowy szkół w całym kraju.

W latach 1777–80 z ramienia KEN dokonał reformy Akademii Krakowskiej, wprowadzając m.in. wykłady z nauk przyrodniczych i literatury polskiej oraz umożliwiając dostęp do nauki studentom pochodzącym z mieszczaństwa. Pomimo silnego oporu konserwatywnej profesury w latach 1777-1783 zasiadał w radzie uczelni, a także przez pewien czas był jej rektorem.

W 1786 r. powołany na urząd referendarza litewskiego, przeniósł się do Warszawy, gdzie skupił wokół siebie grono zwolenników reform ustrojowych, publicystów, zwane Kuźnicą Kołłątajowską. W przeddzień Sejmu Czteroletniego związał się z opozycją antykrólewską. Należał do najaktywniejszych działaczy stronnictwa patriotycznego.

W czasie kadencji Sejmu sformułował program swojego obozu, w którym znalazły się walka o niezawisłość narodową i reformy społeczne. Postulował dziedziczność tronu, zniesienie liberum veto, ogólne opodatkowanie, zmniejszenie wpływów magnaterii, prawa dla mieszczan, wolność dla chłopstwa. Plan reformy państwowej miał swój wyraz w Konstytucji 3 maja, po której uchwaleniu Kołłątaj został mianowany podkanclerzym koronnym.

Po zwycięstwie Targowicy przebywał na emigracji w Dreźnie i Lipsku. W latach 1793-1794 zaangażował się w przygotowania do insurekcji kościuszkowskiej, wchodząc w skład Rady Najwyższej Narodowej, obejmując w niej Wydział Skarbu.

Po upadku powstania ścigany przez władze rosyjskie, uciekł z Warszawy. W 1794 r. został zatrzymany przez Austriaków pod Przemyślem, był więziony do 1802 r. Po zwolnieniu udał się na Wołyń, gdzie współorganizował Liceum Krzemienieckie.

Na przełomie lat 1806/1807 r. uczestniczył w pracach Komisji Rządzącej Księstwa Warszawskiego.

W latach 1807-1808 był internowany i przetrzymywany w Moskwie. Po powrocie do Księstwa Warszawskiego został odsunięty od działalności publicznej.

Hugo Kołłątaj zmarł w samotności po długiej i ciężkiej chorobie 28 lutego 1812 r. w Warszawie. Został pochowany na warszawskich Powązkach.

Pozostawił po sobie wiele utworów publicystycznych, w których zajmował się przede wszystkim nauką, oświatą i wychowaniem. Za życia był odznaczony Orderem Świętego Stanisława oraz Orderem Orła Białego.

Jeżeli podobają Ci się materiały publicystów portalu Prawy.pl wesprzyj budowę Europejskiego Centrum Pomocy Rodzinie im. św. Jana Pawła II poprzez dokonanie wpłaty na konto Fundacji SOS Obrony Poczętego Życia: 32 1140 1010 0000 4777 8600 1001. Pomóż leczyć ciężko chore dzieci.

WSZYSTKIE PRAWA DO TEKSTU ZASTRZEŻONE. Możesz udostępniać tekst w serwisach społecznościowych, ale zabronione jest kopiowanie tekstu w części lub całości przez inne redakcje i serwisy internetowe bez zgody redakcji pod groźbą kary i może być ścigane prawnie.

4 komentarze

Skomentuj

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Najpopularniejsze

Góra